Atatürkçü Düşünce Derneği Genel Başkanı Dr. Mustafa Hüsnü Bozkurt’un 23 Ekim 2026 tarihli Denizli Çivril “Yeniden Atatürk Cumhuriyeti” Konferansı.
ÇÖKÜŞTEN YENİDEN ATATÜRK CUNHURİYETİ’NE
Osmanlı’nın Çöküş Dersleri, Tarihsel Gerçekler ve Kurtuluşun Yolu
Başta saygıdeğer hanımefendiler olmak üzere; pazar gününüzü böyle bir salonda “Yeniden Atatürk Cumhuriyeti ile neyi anlatmak, neyi söylemek istiyoruz?”sorusunu dinlemeye ayırdığınız için hepinize şükranlarımı ifade ederek başlamak istiyorum.
Bugün burada olmamıza vesile olan, beni Çivril’de siz değerli yurttaşlarımızla buluşturan Genel Denetleme Kurulu Üyemiz Sayın Kemal Aslan’a teşekkür ediyorum. Perşembe günü İzmir’deydik; oradan Aydın’a geçtik. Cuma ve cumartesi günlerini Denizli’de geçirdik. Dün akşamüzeri ise Çivril’e geldik ve şimdi de sizinleyiz. Bu toplantıyı düzenleyen Atatürkçü Düşünce Derneği Çivril Şubemizin Sayın Başkanı İsmail Kaplan’a ve yönetim kuruluna da minnettarım.
6 yıldır yollardayız. 71-72’si il olmak üzere 250’nin üzerindeki yerleşim biriminde şubelerimizi ziyaret ettik salonlarda, alanlarda yurttaşlarımızla buluştuk. Göreve geldiğimiz 2021 yılı Ekim’inden beri sürekli şunu vurguluyoruz; Ülkemizin, bölgemizin ve dünyamızın içinde bulunduğu bu kaotik ve çatışmalı ortamdan çıkışın tek yolu; 107 yıl önce Samsun’dan başlatılan Ulusal Bağımsızlık Savaşı’nın önderi Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün, 9 Mayıs 1935 tarihinde Cumhuriyet Halk Partisi 4. Kurultayı’nda dile getirdiği Kemalizm’e sarılmaktır. Mustafa Kemal o gün şöyle diyordu:
“Bizim 19 Mayıs 1919’dan bugüne kadar yaptıklarımız, yapmakta olduklarımız, geleceğe dair tasarlarımız ve devrimlerimizin esası Kemalizm prensipleridir.”
Mustafa Kemal, yaşarken ideolojisini tanımlamış ender devlet adamlarından biridir. Buradan hareketle ve tarihsel gerçekler ışığında Kemalizm’in, ülkemizi, bölgemizi ve dünyayı daha güvenli ve barış içinde yaşanan bir geleceğe taşıyabileceğini savunduk, savunuyoruz. Hedefi de “Yeniden Atatürk Cumhuriyeti” ne ulaşmak olarak belirledik.
Peki, “Yeniden Atatürk Cumhuriyeti” derken neyi kastediyoruz?
Dikkatinizi çekmek isterim; “Yeni” değil, “Yeniden” diyoruz. Çünkü Atatürk Cumhuriyeti; özellikle 1950’den itibaren iktidara gelen dinci-gerici iktidarların emperyal güdümlü politika ve uygulamalarıyla tahrip edilmiş, ilke ve hedeflerinden saptırılmış, başkalaştırılmıştır. İsimleri ister “Demokrat”, ister “Milliyetçi Muhafazakâr”, ister “Ilımlı İslamcı”, ister “Siyasal İslamcı”, olsun, tutarlı bilimsel ve çağdaş bir fikir temelinden yoksun olan bu partiler, başarısı kanıtlı ilke ve politikalar yerine halkı din istismarı ile aldatan küresel kapitalizmin dümen suyundaki siyaset anlayışlarıyla ülkemizi çıkmaza sokmuşlardır.
Dünyada Birleşmiş Milletlere üye 193 ülke var. Bunların çoğu cumhuriyet. Diğerleri ise, İngiltere, Norveç, İsveç ve İspanya gibi krallıkla veya monarşilerle ya da teokratik yahut totaliter diktatörlüklerle yönetilmekte. Bu cumhuriyetler arasında Türkiye Cumhuriyeti tarihin ilk ve tek Antiemperyalist Milli Kurtuluş Savaşı Zaferi ile hayat bulmuş, izleyen 15 yılda gerçekleştirdiği arasız devrimlerle de çağ atlamayı başarmış tek örmektir.
I. Dünya Savaşı’nın ardından emperyalist güçler, bilinen hidrokarbon (petrol ve doğal gaz) kaynaklarının %70’ini barındıran Osmanlı coğrafyasını, yani Orta Doğu ve Kafkasları kontrol altına almayı ve sömürmeyi hedeflemişlerdir. Savaştan yenik çıkan devletlere ağır antlaşmalar dayatılmıştır: Almanya’ya Versay, Avusturya-Macaristan’a Saint-Germain, Bulgaristan’a Neuilly ve Osmanlı’ya Sevr Antlaşması…
Ardından İngiltere ve Fransa Dışişleri Bakanları Sykes ve Picot, Mısır’da bir harita üzerine çizimler yaparak sınırları masa başında belirlemiş; Suriye, Irak, Ürdün, Lübnan ve Körfez’de suni devletçikler türetmişlerdir.
I. Dünya Savaşı galip devletlerinin dikte ettikleri bu antlaşmalardan uygulanamayan tek antlaşma Sevr Antlaşması olmuştur.
10 Ağustos 1920’de Osmanlı temsilcilerince imzalanıp 22 Temmuz 1920 günü Vahdettin başkanlığında toplanan Saltanat Şurası tarafından da onaylanan Sevr Antlaşması’na 43 üyeli Saltanat Şurası’nda bir tek, kendisine alaycı bir ifade ile “Yalnız kaldınız Paşam” diyen Damat Ferit’e “Ziyanı yok, ben Türk Milletiyle kaldım” yanıtı veren Topçu Feriki Ali Rıza Paşa onay vermemiştir. Fakat 19 Mayıs 1919’da Samsun’dan başlayarak aylarca Havza, Amasya, Erzurum ve Sivas adım adım Millî Mücadele’nin taşlarını döşeyen Gazi Mustafa Kemal Atatürk, milleti ayağa kaldırmış, azim ve kararını harekete geçirmiştir.
16 Mart 1920’de İngilizlerin Meclis-i Mebusanı basıp milletvekillerini Malta’ya sürgüne göndermesi ve Vahdettin’in meclisi kapatması üzerine; Mustafa Kemal, 23 Nisan 1920’de Ankara’da Büyük Millet Meclisi’ni açmıştır. İlk etapta 115 milletvekiliyle toplanan o Meclis; Sevr’i imzalayanları, onaylayan Saltanat Şurası üyelerini, Vahdettin’i ve Damat Ferit dâhil tüm hükümet üyelerini vatan haini ilan etmiştir. Ardından, 1920 sonundan itibaren düzenli orduyu kurarak ulusal bağımsızlık savaşını başlatmıştır.
Kurulan bu düzenli ordu; Ocak 1921’deki I. İnönü ve Nisan 1921’deki II. İnönü Muharebeleri ile Yunan ilerleyişini durdurmuştur.
Ancak İngilizlerin ve Vahdettin’in kışkırtmasıyla Anadolu’da çıkarılan gerici isyanlar ve Çerkez Ethem sorunu nedeniyle birlik kaydırılması gerekmiş; bunun sonucunda 10-21 Temmuz 1921 tarihlerindeki Kütahya-Eskişehir Muharebelerinde başarılı olamayan ordumuz 100 kilometre geriye Polatlı-Haymana arasındaki Sakarya Dirseği ‘ne çekilmek zorunda kalmış ve burada 23 Ağustos 1921’de başlayıp 13 Eylül’e kadar 22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi ile düşman Sakarya’nın batısına atılmıştır.
Tabii ki bu başarının öncesinde; Fransızlarla Ankara Antlaşması imzalanıp çekilmeleri sağlanmış, doğuda Pontus ve Ermeni çeteleri etkisiz hâle getirilmiş, Ruslarla sınır güvenliği sağlanmış ve İtalyanların Antalya ile Konya arası Kilikya bölgesindeki varlığına son verilmiştir.
Bir yıl sonra gerçekleştirilen Büyük Taarruz ve 30 Ağustos Dumlupınar Meydan Muharebesi ile de Kurtuluş Savaşı zaferle taçlandırılmış; 9 Eylül’de Mehmetçik’in İzmir’e girmesiyle savaş sona ermiştir.
11 Ekim 1922’de imzalanan Mudanya Mütarekesi’nde Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa, İtilaf Devletleri temsilcilerinin karşısına kararlılıkla oturmuştur. 20 Kasım 1922’de başlayan ve 8,5 ay süren Lozan Barış Görüşmeleri sonucunda, Milletler Cemiyeti görüşmelerine bırakılan Musul, Kerkük ve Hatay ile Boğazlar meseleleri dışında Misak-ı Millî hedefleri gerçekleştirilmiş ve Cumhuriyet’in yolu ardına kadar açılmıştır.
Peki, 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi ile fiilî varlığı sona eren Osmanlı’da durum neydi? Bunları bilmeden “Neden Yeniden Atatürk Cumhuriyeti?” sorusunun cevabını veremeyiz.
14.yüzyılın başında (1300’lü yıllarda) Söğüt ve Domaniç çevresinde kurulan Osmanlı Beyliği; Bursa’nın fethi ve Rumeli’ye geçişle güçlenmiştir. Ardından gelen 5 kritik savaş:
• 1363 Sırpsındığı
• 1389 I. Kosova (Savaş meydanında şehit düşen tek padişahımız I. Murad döneminde)
• 1396 Niğbolu (Yıldırım Bayezid döneminde)
• 1444 Varna
• 1448 II. Kosova (II. Murad döneminde)
Bu 5 savaş, Osmanlı’yı sadece toprak sahibi yapmamış; onu 1448 itibarıyla bir Avrupa devleti ve bölgesel güç hâline getirmiştir. 5 yıl sonra, 1453’te —bana göre Osmanlı’nın bilime ve teknolojiye en açık padişahı olan— II. Mehmed’in (Fatih) İstanbul’u fethetmesiyle, İpek ve Baharat Yollarının denetimi Osmanlı’ya geçmiştir. Böylece imparatorluk üç kıtada hüküm süren küresel bir güç, bir cihan devleti olmuştur.
Ancak aynı yıllarda, 1450’de Gutenberg matbaayı icat etmiş, Batı Avrupa İncil’le, kitapla buluşmuş, bilim ve sanatta Rönesans, dinde Reform süreci başlamıştır.
Yavuz Sultan Selim döneminde (1512-1520); Çaldıran (1514), Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) seferleriyle hilafet ve kutsal emanetler İstanbul’a getirilmiş, devlet yönetimi sünnileştirilmiştir. Anadolu İslam’ının akılcı Mutezile anlayışından uzaklaşılmış; Gazali’nin nakilci-Eşari din anlayışına mahkûm olunmuştur.
Kanuni Sultan Süleyman döneminde (1520-1566) Osmanlı akıl ve bilimden koparak dini taassubun pençesine düşerken; 31 Ekim 1517’de Martin Luther Almanya’nın Wittenberg kentindeki Kale Kilisesi’nin kapısına 95 maddelik protesto bildirisini asarak Hristiyan dünyasındaki Vatikan despotizmine son veriyordu. Böylelikle Avrupa halkları Katolik kilisesinin endüljans (cennet tapusu) satışını sorgulamaya başlanmıştır. Reform ile Almanya’da Protestanlık, Fransa’da Kalvinizm ve İngiltere’de de Anglikanizm doğmuştur. Ardından gelen Rönesans ile Batı; İbn-i Rüşd, İbn-i Sina, İbn-i Haldun, Farabi, El Cabiri ve El-Cezeri (El Cezmi) gibi İslam bilginlerinin külliyatından yararlanarak bilimsel ve zihinsel bir devrim gerçekleştirmiştir. 1789 Fransız İhtilali ile de ulus devlet, laiklik, hürriyet, eşitlik ve demokrasi kavramları şekillenmiştir.
Osmanlı; İstanbul’un fethinden sonra 16. yüzyılda yeni palazlanan Rusya Prensliği sayılmazsa, İspanya, Çin ve Büyük Britanya ile birlikte dünyadaki dört büyük güçten biri ve 3 kıtada yaklaşık 7-8 milyon kilometrekare toprağın, milyonlarca insanın, stratejik su geçişleri ile en önemli ticaret yollarının hâkimi olmasıyla da en avantajlısıydı.
Peki, ne oldu da 1500’lerde dünyanın en büyük gücü olan bu imparatorluk, 1700’lerden itibaren çöküşe geçti, 20. yüzyıl başında da yıkıldı?
Çünkü devlet akıldan ve bilimden koptu. Günümüzdeki bazı “Osmanlıcılar”, 36 padişah içinden sadece Fatih, Kanuni ve II. Abdülhamid’i ecdat beller, överler. Oysa tarihsel gerçekler ortadadır:
• Akıl ve bilimden kopulduğu için 1683 II. Viyana Kuşatmasından itibaren Karlofça (1699), Prut (1711), Pasarofça (1718), Küçük Kaynarca (1774), Ayastefanos (1878) gibi ardışık antlaşmalarla sürekli yenilgiler ve gerileme yaşanmıştır.
• Sultan Abdülmecid döneminde Avusturya’ya elçi gönderilip “Siz her savaşı kazanıyorsunuz, bize bir müneccim gönderin” denecek kadar bilimden uzaklaşılmıştır.
• 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda (93 Harbi) Rus orduları Yeşilköy’e (Ayastefanos) kadar gelmiştir.
• 1881’de II. Abdülhamid döneminde Duyun-u Umumiye kurulmuş ve devletin ekonomisi yabancılara teslim edilmiştir. Maliye Nazırlığında 1.200 kişi çalışırken, Duyun-u Umumiyede 5.000’i yabancı, 5.000’i yerli olmak üzere 10.000 kişi çalıştırılmış, ülkenin ve vatandaşın kanı, iliği sömürülmüştür. Madenler, limanlar ve demir yolları yabancıların kontrolüne geçmiştir.
Devletin asli unsuru olan Türk halkı ise yüzyıllarca eğitimsiz bırakılmıştır. Cumhuriyet kurulduğunda okuryazarlık oranı kadınlarda binde 4, erkeklerde %7, toplam nüfusta ise %3,5 civarındaydı. Toplam 4.800 ilkokul, 136 ortaokul ve 23 lise vardı. Bu 23 lisede okuyan toplam 230 kız öğrencinin tamamına yakını azınlıkların veya çok varlıklı ailelerin çocuklarıydı; Anadolu Türkünün tek bir kızı dahi o liselerde yoktu.
Arkasından 1911 Trablusgarp, 1912 Balkan Bozgunu ve 1914-1918 I. Dünya Savaşı geldi. Ordunun içine siyasetin sokulması, mektepli-alaylı kavgasının girmesi yüzünden 100 yılda kazanılar ve 400 yıl hükmedilen Rumeli toprakları 15 gün içinde kaybedildi.
Sonunda 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi imzalandı ve müttefik donanması 60 parça gemiyle Boğaz’a demirledi. Mustafa Kemal Paşa, 13 Kasım 1918’de İstanbul’a geldiğinde o meşhur sözünü söyledi: “Geldikleri gibi giderler!”
1918 Aralığında, memleketin dört yanı işgal edilirken hemen tamamı İngiliz marifeti ortaya çıkan cemiyetleri hatırlayalım:
1. Türk Wilson’cular Birliği: Amerikan mandasını savunanlar.
2. Kürt Teali Cemiyeti: İngiliz desteğiyle özerklik ve manda arayanlar.
3. Teali İslam Cemiyeti: İskilipli Atıf’ın başında olduğu, Türk askerine “Mustafa Kemal’in emrine uymayın” diye İngiliz uçaklarıyla bildiriler atan yapı.
4. Mavri Mira Cemiyeti: Fener Rum Patrikhanesi merkezli bir Rum devleti hayali kuranlar.
5. İngiliz Muhipleri Cemiyeti: Sait Molla tarafından kurulan; Padişah Vahdettin’in, Sadrazam Damat Ferit’in ve Dahiliye Nazırı Ali Kemal’in de üyeleri arasında olduğu cemiyet.
Mustafa Kemal 19 Mayıs’ta Samsun’a çıktıktan 20 gün sonra İstanbul’a geri çağrılmış, gitmeyince 7-8 Temmuz gecesi görevden alınması üzerine askerlikten istifa ederek “Sine-i millette bir ferd-î mücahit olarak” mücadelesini sürdürmüştür.
Burada konfor alanından bahsetmek gerekir. “Dükkânım müşteri kaybetmesin, işlerim bozulmasın, oğlum/kızım KPSS’ye girecek, terfi bekliyorum” kaygısıyla mücadeleden geri duranlar şunu unutmamalıdır:
Biz bugün bu sokaklarda özgürce dolaşabiliyorsak; Ilgaz Dağları’nda donarak şehit olan Şerife Bacıların, 8 yaşındaki Bozkırlı Ömer oğlu Hüsnülerin, Gördesli Makbulelerin, Kara Fatmaların ve Çanakkale’de, Sarıkamış’ta, Kût’ül-Amâre’de, İnönü’de, Sakarya’da, Dumlupınar’da, Urfa’da, Antep’te, Maraş’ta, Uşak’ta, Bandırma’da, İzmir’de can veren binlerce vatan evladı sayesindedir. Onların da konfor alanları, aileleri, eşleri, yavruları vardı. Cumhuriyet işte böyle büyük bir fedakarlıkla var edildi.
Şimdi 100 yıl sonrasına bakalım.
Tarihteki o yapılar bugün hangi kılıflarla karşımızda?
- Türk Wilsoncular Birliği: Bugün “sivil toplum örgütü” adı altında ABD fonlarıyla faaliyet gösteren yapılarda yaşamaktadır.
- Kürt Teali Cemiyeti: Bugün bölücü unsurların ve uzantılarının siyasi söylemlerinde varlığını sürdürmektedir.
- İslam Cemiyeti: Bugün sayıları binleri bulan, devlet bürokrasisine sızmış veya iktidar korumalı tarikat ve vakıf yapılanmalarında görünmektedir.
- Mavri Mira Zihniyeti: İstanbul Boğazı’nın etrafındaki coğrafi ve stratejik dengeleri bozacak projelere dayanak arayan anlayışlarda belirmektedir.
- İngiliz Muhipleri Zihniyeti: Yabancı mandasından ve teslimiyetçilikten medet uman odaklarda devam etmektedir.
İşte bu yüzden biz; akıldan, bilimden, liyakatten ve ulusal egemenlikten kopan sistemlere karşı “Yeniden Atatürk Cumhuriyeti” diyoruz.
Tam bağımsız, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olan Atatürk Cumhuriyeti’ni yeniden ayağa kaldırmak; bu topraklara, tarihimize ve aziz şehitlerimize olan borcumuzdur.
Hepinize katılımınız ve sabrınız için teşekkür ederim, esen kalın!
