‘Guterres belgesi’ Kıbrıs sorunun çözümünde stratejik çerçeve olabilir mi tartışması.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin Cumhurbaşkanı Mehmet Akıncı Mayıs başında verdiği açıklamalarla hem KKTC, hem de Türkiye gündemini meşgul etti. Cumhurbaşkanı Akıncı, yaptığı açıklamada, Kıbrıs Konferansı’nda BM Genel Sekreterinin taraflara sunduğu Kıbrıs müzakereleri sonucu ‘Guterres belgesi’ çerçevesinin Kıbrıs’taki sorunların çözülmesi için öncü olacağını söyledi.

Kıbrıs müzakereleri, Cumhurbaşkanı Akıncı’nın göreve gelmesinin ardından Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri’nin eski Kıbrıs Özel Danışmanı Espen Barth Eide’nin arabuluculuğunda Mayıs 2015’te yeniden başlamış, 2017 Temmuz ayında İsviçre’nin Crans-Montana kentinde yürütülen Kıbrıs Konferansı’ndan sonuç çıkmamıştı.

Akıncı, açıklamasında BM Genel Sekreterinin taraflara sunduğu çerçevenin “siyasi eşitlik kavramı, harita, mülkiyet, Türk-Yunan vatandaşlarına eş değer muamele yapılması, güvenlik ve garantiler” gibi 6 temel unsurdan oluştuğunu ifade etti.

Peki, ‘Guterres belgesinde’ neden bahsediliyordu?

2015 Mayısından itibaren sürdürülen müzakereler  “Ekonomi”, “Avrupa Birliği”, “Mülkiyet”, “Yönetim-Güç Paylaşımı”, “Toprak” ile “Güvenlik ve Garantiler ” olmak üzere 6 temel başlıklar etrafında sürdürülüyordu. Bu başlıklarla ilgili daha geniş bilgilendirme ise Akıncı tarafından kamuoyuna açıklamamıştı. “Güvenlik ve Garantiler” meselesi özellikle Türkiye’yi de yakıdan ilgilendirdiği için dikkat çekici bir konuydu.

Cumhurbaşkanı Akıncı, müzakerelerdeki “Güvenlik ve Garantiler” başlığı ile ilgili olarak tek yanlı müdahale uygulamasının sürdürülebilir olmadığına işaret edilen çerçevede, olası bir anlaşma sonrasında bir geçiş süreci sonunda tarafların anlaşacağı bir mekanizmanın oluşturulmasının belirlendiğini ifade etti.

Garantörlerin dışişleri bakanları düzeyinde temsil edildiği Kıbrıs Konferansı’nda sunulan çerçevede, asker çekilmesi söz konusu olacaksa, bunun nasıl ve ne şekilde yapılacağının, “daha üst seviyede, başbakan düzeyinde ele alınabilir” şeklinde yer aldığını hatırlatan Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı, Guterres Çerçevesi’ndeki ilkelerin sadece güvenlik, garantiler ve askerle ilgili olmadığını, siyasi eşitlik, toprak ve mülkiyet konusuna ilişkin de düzenlemeler öngördüğünü belirtti.

Akıncı, BM Genel Sekreterinin bu stratejik konularda uzlaşı olması halinde bir çıkış yolu olabileceğini düşündüğünden bu çerçeveyi ortaya koyduğunu belirterek, şunları söyledi:

“Bu ilkeler kabul ediliyor mu edilmiyor mu? Eğer kabul ediliyorlarsa, ben kabul etmeye hazırım, bunu açıklasınlar. Yorumsuz ve sulandırmadan var iseler, bize yeni bir müzakere yolu açılabilir ama önce bu stratejik bir paket olarak duyurulur kabul edildiği gibi. BM Genel Sekreteri bugünlerde birini görevlendirecek. Taraflarla bunu konuşur, görüşür. Bir uzlaşma varsa, o zaman ucu açık olmayan, sonuç odaklı bir çalışmaya girilip girilmeyeceği ortaya çıkar.”

Guterres Çerçevesi’nin “stratejik paket” yapılması önerisini yineleyen Akıncı, çerçevede yer alan ilkelerin kabul edilmesi halinde, takvimi belli bir müzakere sürecinin başlayabileceğini belirtti.

“Stratejik paket anlayışı ve ilkeler üzerinde uzlaşı varsa, elbette bunun altını dolduracak bir çabaya ihtiyaç olacaktır. Bunun dışında da konular var. Onlar için de makul bir süre uğraşılabilir. Asıl olan, niyet ve iradeyi belirleyecek olan, bu konularda aynı düşünüp düşünmediğimizdir. Yoksa bugüne kadar olduğu gibi, çarpıtmalar ve sulandırmalar devam edecek. Devam edecekse zaten böyle bir stratejik anlaşma da mümkün olmaz. Ancak kabul edilecekse, o zaman bir umut ışığı doğar ve makul bir süre üzerinde uzlaşılıp, bir çıkış yolu yeniden gündeme gelebilir.”

Türkiye’nin rolü ile ilgili

Akıncı’nın açıklamaları hem iç, hem de dış politikada tepkilerle sonuçlandı. Türkiye’nin stratejik çerçevenin içeriğindeki yeri ile ilgili soruları, KKTC Dış İşleri Bakanlığından gelen açıklamayla daha da arttı.

Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Kudret Özersay, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) Lideri Nikos Anastasiadis’e ‘Guterres belgesi’ni öneren Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı’yı eleştirdi. Özersay, Akıncı’nın, Anastasiadis’e yaptığı öneri öncesi hükümeti ve Dışişleri’ni bilgilendirmediğini ileri sürdü. O açıklamasında;

“Dışişleri Bakanı olarak benim ve bildiğim kadarıyla da genel anlamda hükümetimizin içerisinde türlü yapıcı muğlaklıklar bulunan ve herkesin kendine göre yorumladığı bir belgeyi Sayın Akıncı’nın stratejik bir paket anlaşma olarak ilan etmeyi önereceğine dair önceden bir bilgimiz olmadı. Üzülerek söylemeliyim ki biz bunu basından öğrendik. Daha önce sayın Cumhurbaşkanı’nın kendisinin defalarca dile getirdiği şekilde Kıbrıs Rum tarafında bir zihniyet değişikliği olmaksızın, İsviçre’de başarısızlığa uğrayan bir sürece ait olan böyle bir kağıdın, nasıl olup da ‘kaldığı yerden aynen devam’ noktasına sürüklenmemize yol açmayacağını bizzat sayın Cumhurbaşkanından duymayı isterim açıkçası.” İfadelerini kullandı.

Diğer KKTC üçüncü Cumhurbaşkanı Eroğlu’ndan geldi, “Sayın Akıncı’nın önerisi Kıbrıs Türk Halkı ve Türkiye açısından yanlış, zamansız ve zarar vericidir. Sayın Akıncı ne isterse söylesin, Rum tarafı ‘Guterres belgesi’ni, Türkiye’nin garantörlüğünü, tek yanlı müdahale hakkını yok eden, Güzelyurt’un Rumlara verilmesini emreden bir belge olarak görüyor, böyle kabulleniyor” uyarısı yaptı. Eroğlu, Türkiye’nin garantisinin gözden geçirileceği yönünde bir düşüncenin kabul edildiğini ancak kaldırılmasına kimsenin onay vermediğini kaydetti.

KKTC Cumhuriyet Meclisi Başkan Yardımcısı Zorlu Töre ise Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı’nın açıklamalarını sert sözlerle eleştirdi. Töre, “Akıncı’nın açıklamaları çok talihsiz ve kabul edilemez. Bu belge Türk ordusunun Ada’ya müdahale hakkını kaldırıyor. Rumlara çok daha fazla toprak tavizini içeriyor” dedi. Töre, Guterres çerçeve belgesinin asla kabul edilemeyeceğini, bunun bir intihar olduğunu ve Kıbrıs Türk halkının intihar etmeyeceğini söyleyerek, “Bizim iki bayrağımız var; bunlar da KKTC semalarında ebediyen dalgalanacaktır” diye konuştu.

Akıncı’nın Türkiye değerlendirmesi.

Bu eleştiriler üzerine Akıncı Türkiye’nin garantörlüğüyle ilgili açıklamalarda bulundu. Kıbrıs adası üzerinde yaşayan iki toplum olarak eşitlik temelinde, bir tarafın diğeri üzerinde tahakküm kurmadığı özgürlük ve güvenlik içerisinde bir gelecek istediklerinin altını çizen KKTC Cumhurbaşkanı Akıncı, güvenlik düzenlemelerinde Türkiye’nin önemli bir rol üstlendiğini söyledi. Akıncı, güvenlik düzenlemeleri içerisinde Türkiye’nin dışlanacağı bir durum söz konusu olmadığını belirterek “Böyle bir şey asla gündemde yoktur. Maalesef son günlerde bu konularda çok çarpıtmalar yapılıyor” dedi

Akıncı, Kıbrıs’ta “Sonuç odaklı olmayan, ucu açık müzakere dönemini bir kez daha yaşamanın bir anlamı kalmadığını, çıkış yolunun ancak takvimi belli, stratejik bir paket yaklaşımı çerçevesinde aranabileceğini” söyledi. Kıbrıs’ta çatışma yerine uzlaşma ve işbirliği ruhunu geliştirecek davranışlara ihtiyaç olduğunu kaydeden KKTC Cumhurbaşkanı Akıncı, “Doğu Akdeniz’deki enerji politikalarında Kıbrıs Türk tarafı ile Türkiye’yi dışlayan çok daha maliyetli projeler yerine, işbirliği ve karşılıklı yararı artıracak daha akılcı seçenekler mümkündür. Türkiye’nin Avrupa Birliği ile olan ilişkilerinde de Avrupa Birliği üyeliği avantajını olumsuz biçimde kullanarak her fırsatta Türkiye’nin önünü tıkamak Kıbrıs’ta çözüme yardımcı olan davranışlar değildir” dedi.

Kaynakça

http://t24.com.tr/yazarlar/metin-munir/mustafa-akincinin-gayriciddi-onerisi,19642

http://www.kibrisgazetesi.com/kibris/iste-guterresin-cizdigi-cerceve/21883

http://www.yeniduzen.com/iste-guterres-cercevesi-101819h.htm

https://www.gundemkibris.com/kibris/hasipoglu-guterres-cerceve-belgesi-nedir-h247556.html

https://www.sondakika.com/haber/haber-kktc-cumhurbaskani-akinci-dan-rum-tarafina-cagri-10811455/

https://www.sondakika.com/haber/haber-eroglu-turkiye-kibris-tan-cikarilmak-isteniyor-10825518/

https://www.sondakika.com/haber/haber-kktc-cumhurbaskani-akinci-akil-yolunda-makuliyet-10815260/

https://www.sondakika.com/haber/haber-kktc-disisleri-bakani-ndan-akinci-bizi-10812573/

https://www.sondakika.com/haber/haber-akinci-adamizin-bolunme-olasiligina-karsi-sessiz-10813559/

Top