2017 Yılının Değerlendirilmesi, 2018 için Öneri Yazıları: Prof. Dr. Sinan BAYRAKTAROĞLU

ÇAĞDAŞ EĞİTİM [1]

Prof. Dr. Sinan BAYRAKTAROĞLU

“Eğitim görmüş bir kişi öğrenmeyi öğrenmiş olandır.”

Carl Rogers (1969: 103-104)
Çağdaş eğitim düşüncesi “öğrenim” odaklıdır ve bu yaşam boyu devam eden bir süreçtir.

Bu bağlamda, Alvin Toffler (1990), “21. Asrın cahilleri okuyamayan ve yazamayanlar değil, öğrenemeyen, öğrendiğinden vazgeçemeyen ve yeniden öğrenemeyenler olacaktır” söyleminde bulunmaktadır.

Ne var ki bugün Türk eğitim sisteminde Ataürkçü Düşünce’nin omurgasını teşkil eden ‘öğrenim” işlevinin önemi yeterince benimsenmediği için “öğretim” odaklı baskın bir eğitim anlayışı hüküm sürmektedir. Ezbere dayanan, kuru kuru bilgi yüklemesi yapan, kişiyi dar kalıplar içerisinde düşünmeye yönelten, yeteneklerin ve zihinsel gelişimin körelmesine neden olan “öğretim” odaklı, daha doğrusu “öğretmen merkezli” çağdışı bir eğitim anlayışı, bugün Türkiye’de yaratıcılığı değil sadece bilgi yükünü ölçen bir sınav düzenini beraberinde getirmiştir.

Oysa, Carl Rogers’ın (1969: s.103-104) belirttiği üzere, eğitim görmüş bir kişi “öğrenmeyi öğrenmiş” olandır. Bugünkü bilgi toplumunda mesleki ve teknik bilgiye sahip olmak artık yeterli değildir. Bilgiye ulaşma, bilgiyi çözümleme ve ihtiyaçları doğrultusunda sürekli olarak yenileyebilme ve geliştirme ancak ‘öğrenmeyi öğrenmiş’ bireyler tarafından gerçekleştirilebilir. Atatürk’ün ifade ettiği ve Cumhuriyet’in temel düşüncesini oluşturan “fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür nesillerin yetiştirilmesi” ülküsüne araştırma, sorgulama, eleştirel düşünme, yorum yapabilme, etkin biçimde yazılı-sözlü etkileşimde bulunma gibi becerilerin öğrencilerimize “öğrenmeyi öğretme” esasına dayalı “öğrenci merkezli” bir eğitim düzeni içinde kazandırılması sayesinde ulaşılabilir. Dahası, Cumhuriyetin laik, demokratik ve bilimsel eğitim anlayışı bu esasa dayanan sağlam bir “eğitim birliği” çerçevesinde güçlenebilir.

Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği Genel Başkanı Aysel Çelikel’in (2013: s. 20) belirttiği üzere, “öğretmen odaklı eğitimden öğrenci odaklı öğrenmeye geçerek araştırma alışkanlığını kazandırma uygulamaları hep sözde kaldı”.

Çağdaş eğitim anlayışı, bir öğrencinin ürün haline getirilmek üzere işlenecek pasif (edilgen) bir hammadde olarak değil, eğitim faaliyetinin merkezinde yer alan aktif (etkin) bir birey olarak algılanması esasına dayalıdır. (Alıntı Chaplen (1975: s.73)

“Öğretim”, eğitim sürecini, amacını, becerisini, hızını, etkinliğini ve gelişimini yönlendirmektir. “Öğretmen”, öğrenim yöntem ve araçlarını yöneten, öğrenciye yol gösteren, ona ilham veren, danışmanlık yapan, destek olan, bilinçlendirerek ona “öğrenmeyi öğreten” eğitmendir. Başka bir deyişle, öğrenciye balık tutmayı öğreten, bağımsız olarak kendi kendine öğrenebilmenin yöntemini ona gösteren, konu ne olursa olsun öğrenebilmenin ne olduğunu ve nasıl başarılabileceğini ona öğreten bir nevi rehberdir.  Öğrenici ise eğitim sürecinin sorumluluğunu bilinçli olarak üstlenen ve “öğrenmeyi öğrenme” uğraşı içinde olandır. Özetle, Atatürk’ün Cumhuriyetimizin öğretmenleri için koyduğu “fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür nesiller yetiştirme” hedefine sadece “öğrenmeyi öğretme” temeline dayalı pedagojik yöntemleri uygulamak suretiyle ulaşabiliriz.

Türkiye’deki eğitim sistemi, kendisine yüklenen bilgileri öğrencinin sürekli ezberlemesine dayalı bir sistem olup, bu haliyle “kaşıkla beslenme” biçiminde tanımlansa yeridir. Bu sistem içinde öğrenci her şeyi öğretmenden bekler, öğretmen karşısında katılımcı ve etkin bir varlık haline gelemez, uygulanan sınavlar da öğrencinin ezberleme gücünü ölçmekten öteye geçemez.

Tüm bu bilimsel gerçekler doğrultusunda, bugün Türkiye’deki üniversitelerde uygulanan “öğretmen yetiştirme” müfredatlarının, mesleki gelişimle ilgili “hizmet öncesi” ve “hizmet içi” eğitim programlarının “öğrenmeyi öğretme” yöntemleri doğrultusunda yeni baştan düzenlenmesi zorunludur.

Ancak her şeyden önemli olarak, eğitim anlayışımızda öylesine köklü bir düşünce reformunu gerçekleştirmeliyiz ki okullarımız insanlarımızın kendilerini özgür kılabilecek şekilde çok yönlü düşünmelerini, araştırma, deney, gözlem, sentez ve yorum yapabilmelerini sağlasın. Okul veya üniversiteye gitmenin yalnız diploma alabilmek için bir amaç değil, öğrenmeyi öğrenebilmek için bir araç olduğu düşüncesi yaygınlaşsın. Küçük yaştan itibaren okuma zevki ve alışkanlığı kazandırılsın. Öğrenim, hayatın her aşamasında canlılık içinde durmaksızın devam etsin. Ama öncelik olarak, öğretmene değer verilsin, maddi manevi bakımdan güçlendirilsin.  Onun yetişmesine, mesleki gelişimine, hizmet içi eğitimine özen gösterilsin.   Liyakat esası sözle değil ‘doğru ve adil’ bir biçimde uygulansın. Nitelikli öğretmen eğitim kalitesinin garantisi olsun. İşte o zaman, her zaman sözünü etmiş olduğumuz daha aydın, kültür düzeyi yüksek ve “muasır medeniyet seviyesine ulaşmış” bir Atatürk Türkiye’sini sağlam bir güvence altına almış oluruz.

٭ADD Bilim ve Danışma Kurulu Üyesi

Cambridge Üniversitesi Öğretim Üyesi (1972- 1977)

Cambridge Yabancı Diller Merkezi, Sawston Hall, Kurucu Direktörü (1980-2005)

sinanbayraktaroğlu1@gmail.com

0532 4616740

 

KAYNAKÇA:

Bayraktaroğlu, S. (2017)  Cumhuriyetin 100. Yılına Doğru Yükseköğretimde Dil Çıkmazı: Türkçe ve İngilizce Eğitimde Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Ankara: Atatürkçü Düşünce Yayınları. s.318

Chaplen, E.F. (1975) Measuring Achievement in Adult Language Learning, Council Of Europe, CCC/EES (75) 73

Çelikel, A. (2013) “1923’ten Günümüze Eğitim”, Üçüncü Ulusal Eğitim Kurultayı: Eğitimde Dönüşümle Nereye ? : Öğretmen Dünyası Yayınları, Ankara

Rogers, C. (1969): Freedom to Learn, Columbus: Charles E. Merrill Publishing

Toffler, A. (1990): Power Shift: Knowledge, Wealth, and Power at the Edge of the 21st Century, Bantam Books

[1] Bu makale, Atatürkçü Düşünce Derneği tarafından yayınlanan “Cumhuriyetin 100. Yılına Doğru Yükseköğretimde Dil Çıkmazı: Türkçe ve İngilizce Eğitimde Sorunlar ve Çözüm Önerileri” başlıklı kitabımızda ele aldığımız ana konulardan biri olan “öğrenmeyi öğretme” ve “öğrenmeyi öğrenme” yöntemleri temelinde derlenmiştir. bak. Bayraktaroğlu (2017)

Top